Tarafsızlık Sorgulanıyor: Bölgesel Gerilimin Türkmenistan İçin Olası Sonuçları

Tarafsızlık Sorgulanıyor: Bölgesel Gerilim Türkmenistan İçin Ne Anlama Geliyor? Türkmenistan Silahlı Kuvvetleri, ABD askeri uçaklarının ülke topraklarına indiğine dair yayılan haberleri resmi bir açıklamayla yalanladı. Açıklamada söz konusu bilgilerin gerçeği yansıtmadığı ifade edildi. Ancak Türkmenistan’da yetkililerin uzun süredir ekonomik kriz, doların çift kur sistemi, fiyat artışları ve insan hakları ihlalleri gibi ciddi sorunları sistematik biçimde inkâr ettiği bir ortamda, resmi açıklamalara duyulan güven doğal olarak sorgulanmaktadır. İran Faktörü: Ekonomik Bağımlılık Türkmenistan coğrafi ve ekonomik olarak İran’a yakından bağlıdır. Yük taşımacılığının, transit güzergâhların ve temel ihtiyaç ürünlerinin önemli bir bölümü İran üzerinden ya da doğrudan İran’dan sağlanmaktadır. Olası bir diplomatik gerilim veya ilişkilerde soğuma durumunda bunun ilk etkisini sıradan vatandaşlar hissedecektir: gıda ve temel tüketim maddelerinde fiyat artışı, tedarik zincirlerinde aksama, nakliye maliyetlerinde yükseliş, ekonomik istikrarsızlığın derinleşmesi. Zaten mevcut olan döviz sıkıntısı, ithalat kısıtlamaları ve halkın alım gücündeki düşüş dikkate alındığında, dış kaynaklı bir kriz ülke içindeki sosyo-ekonomik sorunları daha da ağırlaştırabilir. Bölgesel Tırmanma Riski İran’ın bu durumu düşmanca bir adım ya da “ihanet” olarak değerlendirmemesi ve güç kullanarak karşılık vermemesi en büyük temennimizdir. Bölgesel bir askeri ya da siyasi tırmanış, ekonomik olarak kırılgan durumda olan Türkmenistan için ciddi sonuçlar doğurabilir. Tarafsızlık Statüsü: İlke mi, Formalite mi? Türkmenistan resmî olarak tarafsız bir devlet olarak tanınmaktadır. Bu statü şunları gerektirir: askeri çatışmalara müdahil olmamak, yabancı askeri üslerin konuşlandırılmasına izin vermemek, ülke topraklarının üçüncü devletler tarafından askeri amaçlarla kullanılmasına müsaade etmemek. Bu ilkelere uyulup uyulmadığı konusunda kamuoyunda soru işaretleri oluşuyorsa, vatandaşların endişe duyması doğaldır. Tarafsızlık yalnızca uluslararası imaj meselesi değil, aynı zamanda halkın güvenliğinin temel güvencesidir. Toplumla Diyalog Eksikliği Türkmenistan’da devlet ile toplum arasında gerçek bir diyalog mekanizmasının bulunmaması ayrıca kaygı vericidir. Stratejik kararlar dar bir çevre tarafından alınmakta, vatandaşlar ise şeffaf bilgiye ve karar süreçlerine katılım imkanına sahip olamamaktadır. Kritik kararların kamu denetimi ve açıklama olmadan alınması, güvensizliği artırmaktadır. “DAYANÇ / Türkmenistan” İnsan Hakları Platformu’nun Tutumu Biz şuna inanıyoruz ki: ülkenin güvenliği uluslararası hukuk ve tarafsızlık ilkesi çerçevesinde sağlanmalıdır; Türkmenistan’ı bölgesel çatışmalara sürükleyebilecek her türlü adım kabul edilemez; ekonomik istikrar ve vatandaşların refahı öncelikli olmalıdır; ulusal güvenlik konularında şeffaflık sağlanmalıdır; toplum, gerçeği bilme ve stratejik kararlar hakkında söz sahibi olma hakkına sahiptir. Bugün en önemli görev; barışı, istikrarı ve tarafsızlığın gerçek anlamda korunmasını sağlamaktır — sadece kâğıt üzerinde değil, fiiliyatta da. Halkın güveni olmadan sürdürülebilir bir devlet olmaz. Şeffaflık olmadan gerçek güvenlik olmaz. Diyalog olmadan ulusal birlik korunamaz. Sivil Hareket “DAYANÇ / Türkmenistan” İnsan Hakları Platformu