Pasaportlar Baskı Aracına Dönüştü: Türkmenistan Seyahat Özgürlüğünü Nasıl Engelliyor?

Pasaportlar Baskı Aracına Dönüştü: Türkmenistan Seyahat Özgürlüğünü Nasıl Engelliyor? DAYANÇ / Turkmenistan İnsan Hakları Platformu’nun makalesi Son birkaç yıldır Türkmenistan makamları, yurt dışında yaşayan vatandaşlarının süresi dolmuş veya dolmak üzere olan pasaportlarını sistematik biçimde yenilemeyi reddetmektedir. Bu durum, binlerce göçmen işçi, öğrenci ve aileyi hukuki bir çıkmaza sürüklemiştir. Geçerli pasaportları olmayan kişiler bulundukları ülkelerde yasal statülerini koruyamamakta, çalışamamakta, temel hizmetlere erişememekte ve sürekli sınır dışı edilme tehdidi altında yaşamaktadır. Türkmenistan’ın yurt dışındaki diplomatik temsilcilikleri, pasaport yenilemenin yalnızca ülke içinde yapılabileceğini söyleyerek insanları fiilen Türkmenistan’a dönmeye zorlamaktadır. Ancak birçok kişi için bu dönüş ciddi riskler taşımaktadır. Vatandaşlar, ülkeye döndükten sonra keyfi biçimde yurt dışına çıkışlarının yasaklanmasından korkmaktadır — ve bu korkular gerçek vakalarla doğrulanmaktadır. Türkmen yetkililer yıllardır insanları uçaklardan indirerek, sınır kapılarında durdurarak ve gerekçe sunmadan gizli “yurt dışına çıkış yasağı listelerine” ekleyerek seyahat özgürlüğünü ihlal etmektedir. Son aylarda, pasaport yenilemek için ülkeye dönen bazı kişilerin daha sonra yurt dışına çıkışlarının engellendiği belgelenmiştir. Ulusal Yasanın İhlali Bu uygulamalar Türkmenistan’ın kendi yasalarına bile aykırıdır. Türkmenistan Göç Yasası’nın 29. maddesi, yurt dışındaki diplomatik ve konsolosluk temsilciliklerinin vatandaşlara pasaport vermekle ve yenilemekle yükümlü olduğunu açıkça belirtmektedir. Ancak bu hüküm sistematik olarak uygulanmamakta ve pasaport hizmetleri bir baskı ve zorlamaya dönüştürülmektedir. Buna karşılık, Göç Yasası’nın 30. maddesi, vatandaşların yurt dışına çıkışının keyfi şekilde kısıtlanmasına olanak tanımakta ve bu madde geniş çaplı seyahat yasaklarını meşrulaştırmak için kullanılmaktadır. Bu durum uluslararası hukuka aykırıdır ve ailelerin parçalanmasına yol açmaktadır. Uluslararası Hukukun İhlali Bu uygulamalar, Türkmenistan’ın taraf olduğu Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi’nin 12. maddesini açıkça ihlal etmektedir. Herkesin şu hakları vardır: — serbestçe hareket etme — kendi ülkesi dâhil herhangi bir ülkeden ayrılma — ülkesine geri dönme — bu hakları kullanmak için gerekli belgelere sahip olma Yurt dışındaki vatandaşlara pasaport verilmemesi, seyahat özgürlüğüne doğrudan müdahale ve sınır ötesi baskı biçimidir. Yetkililer kimlik belgelerini kontrol, cezalandırma ve sindirme aracı olarak kullanmaktadır. Çağrımız DAYANÇ / Turkmenistan İnsan Hakları Platformu olarak yetkililere çağrıda bulunuyoruz: ? yurt dışında pasaport verilmemesine derhal son verilmesi ? Göç Yasası’nın 29. maddesinin eksiksiz uygulanması ? keyfi seyahat yasaklarının kaldırılması ? 30. maddenin uluslararası hukuka uygun hâle getirilmesi ? her türlü kısıtlama için yazılı bildirim ve yargı yolu sağlanması Seyahat özgürlüğü bir ayrıcalık değil, temel bir insan hakkıdır. Pasaportlar asla baskı aracı olmamalıdır.