Korumasız Bir Ombudsman: Türkmenistan’da Vatandaş Başvurularının Yalnızca %6’sı Sonuçlandırılıyor

Korumasız Bir Ombudsman: Türkmenistan’da Vatandaş Başvurularının Yalnızca %6’sı Sonuçlandırılıyor Türkmenistan’da insan hakları ve özgürlüklerinin devletin en yüksek değeri olduğu resmî olarak ilan edilmektedir. Ancak İnsan Hakları Ombudsmanı’nın kendi resmî istatistikleri tam tersini göstermektedir: 2025 yılında vatandaşlardan gelen yazılı başvuruların yalnızca %6’sı sonuçlandırılmıştır — 475 başvurudan sadece 28’i. Başka bir ifadeyle, haklarını korumak için başvuran her yüz kişiden yalnızca altısı gerçek anlamda yardım alabilmiştir. Geri kalanlara ise ya haklarını kendi başlarına savunmaları tavsiye edilmiş ya da şikâyetleri, zaten şikâyet ettikleri devlet kurumlarına geri yönlendirilmiştir. Özellikle dikkat çekici olan nokta, başvuru sayısının giderek artmasıdır. Yazılı başvurular da sözlü şikâyetler de yükselmiştir. Bu durum “hukuki istikrarı” değil, haklarını koruyabilecek en azından resmî bir mekanizma arayan vatandaşların giderek artan çaresizliğini göstermektedir. Raporda konut sorunları, mahkeme kararları, arazi anlaşmazlıkları, kolluk kuvvetleri hakkındaki şikâyetler, göç meseleleri, özel sektör sorunları, sağlık, eğitim ve sosyal koruma gibi konular yer almaktadır. Ancak en temel meselelerden neredeyse hiç söz edilmemektedir: ifade özgürlüğü, siyasi haklar, sivil aktivistlere yönelik baskılar, sansür, korku ortamı, bağımsız gazeteciliğin engellenmesi ve yetkilileri açıkça eleştirmenin imkânsızlığı. Bölgesel istatistikler ise ayrıca kaygı vericidir. Başvuruların büyük bölümü Lebap, Daşoguz ve Mari vilayetlerinden gelmiştir. Bu durum yalnızca sorunların büyüklüğünü değil, aynı zamanda yıllardır yoksulluk, işsizlik, yolsuzluk ve adalete erişim eksikliğiyle karşı karşıya kalan bölgelerdeki toplumsal çöküşün derinliğini de göstermektedir. Uygulamada Türkmenistan’daki Ombudsman kurumu, vatandaşları koruyan bağımsız bir mekanizma gibi değil; şikâyetleri kaydeden, mektupları resmî kurumlara yönlendiren ve istatistik yayımlayan sembolik bir yapı gibi görünmektedir. Başvuruların yalnızca %6’sı sonuçlandırılıyorsa, kaçınılmaz soru şudur: Bu kurum gerçekte kimi koruyor — vatandaşları mı, yoksa devlet sistemini mi? Özellikle kolluk kuvvetleri ve mahkeme kararlarıyla ilgili şikâyetlerde durum daha da absürt hâle gelmektedir. Bir vatandaş güvenlik kurumlarından şikâyetçi olduğunda, başvurunun yine aynı devlet hiyerarisi içinde kalması bağımsız korumadan söz etmeyi imkânsız hâle getirmektedir. Böyle bir sistemde insanlar, kurumların birbirini koruduğu bir yapının karşısında tek başına bırakılmaktadır. Raporda ayrıca engelli bireylerin sayısındaki artıştan, birinci sınıfa başlayan çocuk sayısındaki düşüşten, istihdam sorunlarından, özel sektörün zayıflığından ve dolandırıcılık vakalarından da söz edilmektedir. Bu veriler dolaylı olarak çok daha derin bir tabloyu ortaya koymaktadır: demografik gerileme, kitlesel göç, artan toplumsal kırılganlık ve devlet kurumlarına olan güvenin çöküşü. Ombudsman bazı sorunları kabul etmektedir, ancak bunların gerçek nedenlerini dile getirmemektedir. Sistematik yolsuzluk, bağımsız yargının yokluğu, vatandaşlar üzerindeki baskılar, özgür medyanın yasaklanması ve devlet kurumları etrafındaki korku atmosferi hakkında hiçbir şey söylenmemektedir. Bu nedenle rapor, gerçek bir insan hakları belgesi olmaktan çok, otoriter sistemin temelini sorgulamadan bazı sorunları kabul etmeye çalışan temkinli bir metin görünümündedir. Hukuki istikrar; gösterişli raporlar ya da uluslararası sloganlar değildir. Hukuki istikrar, bir vatandaşın bir yetkili hakkında şikâyette bulunduğunda gerçekten duyulabilmesidir. Mahkemelerin bağımsız olmasıdır. Polisin korku kaynağı olmamasıdır. Kadınların, işçilerin, emeklilerin, girişimcilerin, öğrencilerin ve aktivistlerin haklarını koruyabilecek gerçek mekanizmalara sahip olmasıdır. Bugün Türkmenistan’da resmî istatistikler bile insan haklarının bir güvence değil, nadir bir istisna hâline geldiğini göstermektedir. Yazılı başvuruların %94’ü anlamlı bir çözüme ulaşmıyorsa, sorun şikâyet eden vatandaşlarda değildir. Sorun, vatandaşlarını korumayı bilmeyen ve istemeyen sistemin kendisindedir. Kaynak: Turkmen.news https://turkmen.news/2026/05/26/pravovaya-stabilnost-v-turkmenistane-udovletvorayetsa-6-obrasheniy-k-ombudsmenu/ Fotoğraf belirtilen kaynaktan alınmıştır.