Gelecek İçin Kuyruk: Türkmenistan Vatandaşları Neden Eğitim ve İş İçin Giderek Daha Fazla Yurt Dışına Yöneliyor?

Gelecek İçin Kuyruk: Türkmenistan Vatandaşları Neden Eğitim ve İş İçin Giderek Daha Fazla Yurt Dışına Yöneliyor? Türkmenbaşı’ndaki Kazakistan Konsolosluğu önünde uzun kuyruklar oluştu. Azatlık Radyosu’nun haberine göre başvuranlar arasında Kazakistan’da eğitim almak veya çalışmak isteyen vatandaşların yanı sıra ülkeye yerleşmeyi düşünen etnik Kazaklar da bulunuyor. Haberde yer verilen kaynaklar, başvuranların sayısının geçen yılın ağustos ayına kıyasla belirgin şekilde arttığını bildiriyor. İlk bakışta bu, yabancı bir konsolosluğun önündeki sıradan bir kuyruk gibi görünebilir. Ancak bu görüntünün arkasında çok daha ciddi bir soru var: Neden giderek daha fazla insan geleceğini Türkmenistan’ın dışında görüyor? Yurt Dışında Eğitim Bir Tercihten Çok Çıkış Yoluna Dönüşüyor Azatlık’ın kaynaklarına göre gençlerin Kazakistan’a artan ilgisinin nedenlerinden biri, Türkmenistan’da yükseköğretime erişimde yaşanan sorunlar. Gençlerden biri, ülkedeki bir üniversiteye gayriresmî ödeme yapmadan girmenin neredeyse imkânsız olduğunu ve talep edilen miktarın 15 bin dolara kadar çıkabildiğini ileri sürüyor. Diğer kaynaklar ise gayriresmî ödemelerin 12 bin ila 20 bin dolar arasında değişebildiğini bildiriyor. Ayrıca Azatlık’ın Balkan ve Lebap vilayetlerindeki kaynaklarına göre, bu yıl Türkmenistan’daki üniversitelerin giriş sınavlarına katılan adayların sayısı önceki yıllara kıyasla yüzde 50–70 oranında azaldı. Bu bilgiler doğruysa, mesele artık yalnızca yolsuzluk değildir. Bu, gençlerin eğitime eşit erişim hakkı ve kendi geleceklerini belirleme hakkıyla doğrudan ilgilidir. On binlerce doları olmayan bir aile; para ödemek, yükseköğrenimden vazgeçmek veya çocuğunu yurt dışına göndermek arasında seçim yapmak zorunda bırakılmamalıdır. İş Gücü Göçü Ülke İçindeki Sorunların Bir Göstergesidir Kazakistan vizesi için oluşan kuyrukları genel göç tablosundan ayrı değerlendirmek mümkün değildir. Daha önce çok sayıda Türkmenistan vatandaşının iş bulmak amacıyla Türkiye’ye ve diğer ülkelere gittiği bildirilmişti. Şimdi Kazakistan da eğitim, iş gücü göçü ve olası kalıcı yerleşim açısından giderek daha görünür bir seçenek hâline geliyor. Nedenler ise tekrar tekrar karşımıza çıkıyor: işsizlik, düşük gelirler, yolsuzluk, eğitim olanaklarının sınırlı olması ve geleceğe duyulan güvensizlik. Gençler eğitim için yurt dışına yöneliyor, çalışma çağındaki insanlar geçimlerini sağlayabilmek için ülkeyi terk ediyor ve aileler normal bir yaşam kurabilmenin yolu olarak göçü görüyorsa, devlet insanların çıkışını engellemek yerine neden gittiklerini sorgulamalıdır. Yurt Dışına Çıkış Kısıtlamaları Sorunu Çözemez Artan göçün yanı sıra vatandaşların uluslararası uçuşlara alınmadığı veya başka yollarla ülkeyi terk etmelerinin engellendiğine ilişkin haberlerin devam etmesi özellikle kaygı vericidir. Göç, idari yasaklarla durdurulamaz. Devlet kendi ülkesinde insanlara bir gelecek sunamıyorsa, onların başka bir yerde gelecek aramasını yasaklayamaz. Yetkililer sosyo-ekonomik sorunların sonuçlarını gizlemeye veya idari yöntemlerle kontrol altına almaya çalıştıkça, resmî refah söylemi ile vatandaşların günlük yaşamındaki gerçeklik arasındaki uçurum daha da büyüyor. Resmî İstatistikler Nerede? Bir diğer ciddi sorun, eğitim ve iş gücü göçünün gerçek boyutlarına ilişkin şeffaf ve kamuya açık verilerin bulunmamasıdır. Her yıl kaç Türkmenistan vatandaşı çalışmak için ülkeyi terk ediyor? Kaç genç yabancı üniversitelere kayıt yaptırıyor? Kaç vatandaş kalıcı olarak yurt dışına yerleşiyor? Ekonomik olarak aktif nüfusun büyüklüğü nasıl değişiyor? Açık istatistikler olmadan yaşanan sürecin gerçek boyutlarını objektif biçimde değerlendirmek mümkün değildir. Türkmenistan makamları göç ve sosyo-ekonomik sorunları inkâr etmek yerine, bu sorunların varlığını kabul etmeli ve vatandaşları ülkeyi terk etmeye zorlayan temel nedenlerle mücadele etmelidir: işsizlik, düşük gelirler, yolsuzluk, eğitime eşit olmayan erişim ve gençler için gerçek fırsatların bulunmaması. Yabancı bir konsolosluğun önündeki kuyruk yalnızca vize bekleyen insanların kuyruğu değildir. Bu, kendi ülkesinde bulamadığı eğitimi, işi ve geleceği ülke dışında arayan insanların kuyruğudur.