Ambulans Zamanında Gelmediğinde: Türkmenistan’da Sağlık Hizmetlerine Erişim Krizi Halk Maslahatı’nda Gündeme Getirilmelidir

Ambulans Zamanında Gelmediğinde: Türkmenistan’da Sağlık Hizmetlerine Erişim Krizi Halk Maslahatı’nda Gündeme Getirilmelidir “Dayanç” Sivil Hareketi İnsan Hakları Platformu / Türkmenistan 21 Eylül 2026 “Dayanç” Sivil Hareketi İnsan Hakları Platformu, Türkmenistan’da sağlık hizmetlerine erişim sorununu; ambulans ve ilaç yetersizliğini ve gerekli tedavinin nüfusun önemli bir kesimi için fiilen erişilemez durumda olmasını defalarca gündeme getirmiştir. Azatlık Radyosu’nun Türkmen Servisi tarafından 18 Eylül 2026 tarihinde yayımlanan yeni bir haber, bu sorunun sonuçlarının ne kadar ciddi olabileceğini bir kez daha ortaya koymaktadır. Haberde aktarılan kaynaklara göre Balkanabat’ta ve çevre ilçelerde ambulans sayısı yetersizdir, mevcut araç filosunun önemli bir bölümü kullanılamaz durumdadır ve hastalar acil tıbbi yardım alabilmek için uzun süre beklemek zorunda kalmaktadır. Azatlık’ın haberine göre Balkanabat’ta yalnızca birkaç ambulans çalışır durumdayken onlarca araç onarıma ihtiyaç duymaktadır. Haberde ayrıca 60 yaşındaki bir kadının yaşadığı olay aktarılmaktadır. Yerel bir kaynağın verdiği bilgiye göre çağrılan ambulans yaklaşık bir buçuk saat sonra gelmiştir. Ancak kadın hastaneye götürülürken ambulans yolda arızalanmıştır. Bunun üzerine ikinci bir ambulansın gelmesi beklenmek zorunda kalınmıştır. Azatlık’ın kaynağına göre kadın hayatını kaybetmiştir. Balkan vilayetindeki küçük yerleşim yerleri ve köylerde durumun daha da ağır olduğu bildirilmektedir. Bölge sakinleri, bazı ilçelerde ambulansların yalnızca ilçe merkezine değil, çevredeki çok sayıda yerleşim yerine de hizmet vermek zorunda olduğunu belirtmektedir. Bunun sonucunda mesafeler, araç yetersizliği, ambulansların teknik durumu ve yakıt eksikliği, insanların acil tıbbi yardıma ne kadar hızlı ulaşabildiğini doğrudan etkileyebilmektedir. Azatlık ayrıca ambulans şoförlerine dayanarak, acil yardım araçlarına tahsis edilen yakıtın tüm vardiya boyunca çalışmaya yetmeyebildiğini ve bazı şoförlerin kendi imkânlarıyla dizel yakıt satın almak zorunda kaldığını bildirmektedir. Bu, yalnızca birkaç aracın teknik durumuyla ilgili bir mesele değildir. Kalp krizi, inme, ağır yaralanma, ciddi kanama veya başka bir acil sağlık sorunu yaşayan bir insan saatlerce tıbbi yardım beklemek zorunda kalıyorsa, artık söz konusu olan insan yaşamının ve sağlığının korunmasıdır. Sorun Ambulans Yetersizliğinin Çok Ötesindedir Dayanç, Türkmenistan’da sağlık hizmetlerine erişim konusunda yaşanan sorunları defalarca gündeme getirmiştir. Özellikle engelli bireylerin, emeklilerin, düşük gelirli ailelerin ve sürekli tedaviye ihtiyaç duyan kişilerin durumu ciddi endişe yaratmaktadır. Bir ilacın eczanede bulunması, o ilacın insanlar için gerçekten erişilebilir olduğu anlamına gelmez. Temel ilaçların fiyatları halkın gerçek gelirleriyle orantılı değilse, emekliler ilaç almak ile günlük ihtiyaçlarını karşılamak arasında seçim yapmak zorunda kalıyorsa veya kronik hastalığı bulunan kişiler reçete edilen ilaçları düzenli olarak satın alamıyorsa, sağlık hizmetlerine erişim ekonomik koşullar nedeniyle fiilen kısıtlanmış demektir. Bu nedenle yalnızca ilaçların mevcut olup olmadığı değil, aynı zamanda ekonomik olarak erişilebilir olup olmadığı da tartışılmalıdır. Küçük şehirlerin ve uzak yerleşim yerlerinin durumu da ayrıca ele alınmalıdır. Bir veya iki ambulansın geniş bir bölgeye ve aynı anda onlarca yerleşim yerine etkili biçimde hizmet vermesi mümkün değildir. Acil sağlık hizmetlerinde mesafe ve müdahale süresi hayati önem taşıyabilir. Bu Bir İnsan Hakları Meselesidir Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme’nin 12. maddesi, herkesin ulaşılabilecek en yüksek fiziksel ve ruhsal sağlık standardından yararlanma hakkını tanımaktadır. Engelli bireyler açısından ek güvenceler, Engelli Haklarına İlişkin Sözleşme’nin 25. maddesinde düzenlenmiştir. Bu madde, engelli bireylerin engellilik temelinde ayrımcılığa uğramaksızın ulaşılabilecek en yüksek sağlık standardından yararlanma hakkını tanımaktadır. Dolayısıyla tartışılması gereken konu gösterişli tesisler veya resmî istatistikler değil, insanların günlük yaşamda karşılaştığı gerçek durumdur: Bir insan ambulans çağırdığında acil yardıma zamanında ulaşabiliyor mu? Bir emekli reçete edilen ilaçlarını satın alabiliyor mu? Engelli bir birey ihtiyaç duyduğu tedaviyi alabiliyor mu? Uzak bir köyde yaşayan bir insan, yaşamının ve sağlığının korunması konusunda büyük bir şehirde yaşayan kişiyle aynı güvenceye sahip mi? Vatandaşların Halk Maslahatı’nda Gündeme Getirilmesini Talep Ettiği Bir Sorun Türkmenistan vatandaşlarından gelen başvurularda ve yapılan görüşmelerde sağlık hizmetleri en ciddi sorunlardan biri olmaya devam etmektedir. Bu nedenle Dayanç, sağlık hizmetlerine gerçek ve fiilî erişim sorununun yaklaşan Halk Maslahatı kapsamında kamuoyunun gündemine taşınması gerektiğini düşünmektedir. Somut cevaplara ve somut önlemlere ihtiyaç vardır: Her vilayet ve ilçede çalışır durumda bulunan ambulans sayısına ilişkin şeffaf bir değerlendirme yapılmalıdır. Küçük şehirler, köyler ve uzak yerleşim yerleri için yeterli sayıda ambulans sağlanmalıdır. Ambulansların onarımı, yakıtı ve teknik bakımı için yeterli finansman güvence altına alınmalıdır. Ambulansların olay yerine ulaşma sürelerine ilişkin şeffaf standartlar belirlenmeli ve bu standartlara ne ölçüde uyulduğuna dair veriler yayımlanmalıdır. Yeterli sayıda sağlık çalışanı istihdam edilmeli ve sağlık personeline insana yakışır çalışma koşulları sağlanmalıdır. Emeklilerin, engelli bireylerin, düşük gelirli ailelerin ve kronik hastalığı bulunan kişilerin uygun fiyatlı ilaçlara erişimini sağlayan mekanizmalar yeniden değerlendirilmelidir. Hayati öneme sahip ilaçların fiyatlarının halkın gerçek ekonomik koşulları ve gelir düzeyiyle uyumlu olması için gerekli önlemler alınmalıdır. Tıbbi yardımın reddedilmesi, geciktirilmesi veya yetersiz sunulması durumlarında vatandaşların başvurabileceği erişilebilir bir şikâyet mekanizması oluşturulmalı ve bu başvuruların bağımsız biçimde incelenmesi sağlanmalıdır. Modern binaların inşa edilmesi tek başına erişilebilir bir sağlık sisteminin göstergesi olamaz. Bir sağlık sistemi öncelikle sıradan bir insanın ihtiyaç duyduğu tıbbi yardımı gerçekten ihtiyaç duyduğu anda alıp alamadığına göre değerlendirilmelidir. Hiç kimse ambulansın çok uzakta olması, aracın arızalı olması, yakıt bulunmaması veya hayati öneme sahip bir ilacın maddi olarak karşılanamaması nedeniyle hayatını kaybetmemelidir. Sağlık hakkı; kişinin nerede yaşadığına, yaşına, engellilik durumuna veya gelir düzeyine bağlı olmamalıdır. “Dayanç” Sivil Hareketi İnsan Hakları Platformu / Türkmenistan Kaynak: Azatlık Radyosu, Türkmen Servisi, 18 Eylül 2026 https://www.azathabar.com/a/balkanabatda-we-etraplarda-tiz-komek-ulaglary-sandan-cykyp-hassalar-komeksiz-galyar/33858796.html